Vatican in Society of St. Pius X nawsuoh, kikhenna phuong

Vatican in Society of St. Pius X nawsuoh, kikhenna phuong. (Photo: NPR)
Vatican in Society of St. Pius X nawsuoh, kikhenna phuong. (Photo: NPR)

Pawlpi Tawndan Lui Zuite (traditionalists), Society of St.Pius X (SSPX) kichite Vatican in apeisa July 2 ni’n anawsuohta hi. Ajieh ahileh, tami kipawlnate (society) in Pope phalna neilou in siempupi ni in siempupi li suhdetna (ordination) apie uhi. Pawlpi dan dungzui in tambanga amahaw son a gamtate, amahaw leh amahaw kinawsuo (automatic excommunication) ahi uhi.

Thei dinga kilawm in, Society of St.Pius X (Siengthou Pius Xna Kipawlna) ahileh Switzerland gam a Fribourg khuo a naki phut ahia, aphutpa ahileh France gam a Archbishop Marcel Lefebvre ahia, November 1, 1970 kum a ana phu ahi. Siempute kipawlna khat ahia, Pope toh akizomsih ua, amahaw deidan in Pasian na asem ua, atuoom vilvel in akivaipuoh uhi. Vatican II (1962-1965) kikupna a pawlpi kivaipuohna tha nadinga thutannate dempa ahia, pawlpi hi khelsih vai in, kipuohna lui ma zui vai chia na pawngpanpa ahi. Agentena in, ama’n Latin Ham maimai in Mass kibawl heh, tualeh ham dangin kibawlsih heh chi’n apawngpan hi. Vatican II in ham tuomtuom a Mass Lat ding aphal a, tu’n ham tuomtuom Mass Siengthou akibawlta hi.

Dahuoi tah in apeisa July 1 ni’n SSPXte’n siempupi li suhdetna apie ua, Pope phalna alasih ua, azong adonsesih uhi. July 2 ni in Vatican in vaihawmna khat aneia, tana siempupi lite leh amahaw suhdetna pie siempupi nite anawsuota uhi. Tuaban ah amahaw Katholik Pawlpi toh kikhen ahita uhi chi’n Vatican in atheisah pai ngal hi. Tam thu hiDicastery for Doctrine of Faith (Tahsanna toh kisai vai inn) in ahing puohdoh ahi. Tua siempupi li suhdetna (consecration) na piegel, siempupi Alfonso Galreta leh siempupi Bernard Fellay Vatican in nawsuohna apie a, siempupi li kisuhdetteng, Pascal Schreiber, Michael Goldate, Michel Poinsinet de Sivry leh Marc Hanappier inzong nawsuohna atang uhi. Tambanga nawsuohna hi Pope maimai in angaidam thei hi.

Pope phalna umloua hichia siempupi kisuosahte thumang pouma, siempute hitaven, mipi hitaven, amahaw leh amahaw kinawsuoh ahi uhi chi’n Vatican in agen hi. Tam lai piehna in agen dungzui in, tami kipawlna a Sacrament kihawm jousie dan dungzui ahisih a, Sacrament tahtah a san ding ahisih hi chi’n agen chien hi.

Pu Pope Francis damlai in, ama’n SSPX tote kungah Sacrament ni na pie thei ding uhi chi’n phalna ana pie a, tam Sacremente ahileh Mawphelna Sacrament leh Kitenna Sacrament ahi. Pu Pope Francis in amahaw toh kinai theina khat umleh chia adei jieh a ana phal ahi bou hi.

Apeisa May 13 ni’n Vatican in tambang thu pieng dingte ana mazah ua, tua siempupi suoh dingte leh asuohsah dingte ana galgih uhi. Vatican Secretaru pf State Cardinal Pietro in Vatican phalna umloua tua siempupite suhdetna na pieh u’leh nawhsuoh na tang ding ua, pawlpi toh kikhen na suoh ding uhi chi’n thu ana suo hi. Tuatham lou in Pu Pope Leo XIV in lai khat ana hah a, lungsiet tah in hichi gamtatsih un chi’n ana ngen hi, hinanleh SSPXte anuomsih uhi. Hichi’n ana giel hi: “Khristien ki-itna toh lungsiet tah in ka ngen a, na bawlda un.”

Apeisa 1988 kum in pawlpi toh kikhen Archbishop Marcel Lefebvre in siempupi phasa khat suhdetna ana pie a, ni ni jou in Vatican in nou siempupi suohte leh ahing suohsahpa nouma leh nouma kinawsuoh nahi uhi chi’n thu ana hah pai ngal hi.

Tu-le-tu in Society of St.Pius Xte’n Khanglui Latin Mass azang nalai ua tualeh Vatican II a vaihawmna leh thutanna phasa khat amangsih uhi, adieh biehna pawlpi zalenna leh biehna dangte toh kihoutuonate adonsesih uhi. July 2 a Vatican in nawsuohna apieh nasan adonsesih uhi.

Dahuoi tah in, ahun ahun in Katholik Pawlpi sungah kikhenna ahing um jel hi. Kikhenna masa ahileh, Tumlam-Suolam Kikhenna ahia, Tumlam pawlpi pen Roman Katholik Pawlpi ana kichia, Suolamte ahileh Eastern Orthodox Pawlpi ani kichia, 1054 kum a naki khen ahi uhi. Tumlamte’n Latin Ham azang ua, Suolamte’n Greek Ham azang uhi. Dahuoi tah in 1378 leh 1417 kum kikal ah, Tumlam Pawlpi ahing keeh kia a, mun ni ah Pope akinei hi. Pope suoh ding mi ana kitu ua, mun tuomtuom ah Pope akiteel hi. Tu-le-tu a kikhenna toh pawlpi thumvei kikhen asuoh hi. Katholik ahi tuoh veve ua, hinanleh lamkai tuomtuom in pawlpi apuo a, tawndan leh Pasian bie dan ahing kikhel jel hi.